Bhakti Ki Shakti Vedic Lotus Logo
BHAKTI KI SHAKTI
🦁
🦁 Maa Durga (Aadi Shakti) ✨ Festivals & Vrats 📖 16 Steps Ritual

Maa Durga & Navratri Puja Vidhi

🗓️ Auspicious Days / Tithi: Navratri, Durgashtami, Mahanavami, or every Tuesday & Friday

💬 WhatsApp Share
📜
Puranic Significance · धार्मिक व आध्यात्मिक महात्म्य

Significance & Spiritual Fruits (पूजा का महात्म्य व फल)

Maa Durga is the supreme protective feminine energy. Her Shodashopachara worship during Navratri or Ashtami removes fear, defeats negative forces, cures illnesses, and blesses devotees with power, victory, and prosperity.

📋
Interactive Puja Thali Checklist

Puja Samagri Checklist (सामग्री चेकलिस्ट)

0 / 12 तैयार

💡 Tip: Check off items as you arrange your Puja Thali. Your progress is saved automatically on your browser.

🧘
Preliminary Purification & Vow

Preliminary Rituals & Sankalpa (आरंभिक शुद्धि व संकल्प)

१. आसन शुद्धि:

लाल आसन पर पूर्व या उत्तर मुख कर बैठें।

२. आचमन (मुख शुद्धि):

तीन बार आचमन करें।

३. पवित्रीकरण (आत्म शुद्धि मंत्र):

ॐ अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोऽपि वा। यः स्मरेत्पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः॥

पवित्रीकरण मंत्र से जल छिड़कें।

४. दीप प्रज्वलन व प्रणाम:

शुभं करोति कल्याणमारोग्यं धनसंपदा। शत्रुबुद्धिविनाशाय दीपज्योतिर्नमोऽस्तु ते॥

अखंड ज्योति प्रज्वलित करें।

५. संकल्प (Sankalpa):

हाथ में जल, अक्षत, पुष्प लेकर नवरात्रि/दुर्गा पूजन का संकल्प लें।

॥ Step-by-Step 16 Shodashopachara Rituals ॥

Vedic Procedure with Sanskrit Mantras

प्रत्येक उपचार को श्रद्धापूर्वक संपन्न करें और साथ में दिए गए वैदिक/पौराणिक मंत्र का उच्चारण करें।

1 १. ध्यानम् (Dhyanam)

उपचार #1
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

विद्युद्दामसमप्रभां मृगपतिस्कन्धस्थितां भीषणां कन्याभिः करवालखेटविलसद्धस्ताभिरासेविताम्। हस्तैश्चक्रगदासिखेटविशिखांश्चापं गुणं तर्जनीं विभ्राणामनलात्मिकां शशिधरां दुर्गां त्रिनेत्रां भजे॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

सिंह पर सवार, अष्टभुजाधारी त्रिनेत्री माँ दुर्गा के तेजस्वी स्वरूप का ध्यान करें।

📖 भावार्थ: सिंहवाहिनी, त्रिनेत्रा माँ दुर्गा का ध्यान करते हैं।

2 २. आवाहनम् (Avahanam)

उपचार #2
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

ॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे। आगच्छ वरदे देवि दैत्यदर्पनिषूदनि॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

हाथ जोड़कर जगदम्बा माँ दुर्गा का आवाहन करें।

📖 भावार्थ: हे माँ जगदम्बा! कृपा कर पधारें और हमारी रक्षा करें।

3 ३. आसनम् (Asanam)

उपचार #3
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

सिंहासनं मया दत्तं दिव्यास्तरणसंयुतम्। गृहाण देवि कल्याणि जगन्मातर्नमोऽस्तु ते॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

रक्त पुष्पों का आसन अर्पित करें।

📖 भावार्थ: माँ भगवती को पावन सिंहासन अर्पित है।

4 ४. पाद्यम् (Padyam)

उपचार #4
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

ॐ दुर्गायै नमः, पाद्यं समर्पयामि।

👉 विधि व क्रिया (What to do):

चरण प्रक्षालन हेतु जल चढ़ाएं।

📖 भावार्थ: चरण धोने हेतु जल अर्पित है।

5 ५. अर्घ्यम् (Arghyam)

उपचार #5
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

रक्तचन्दनमिश्रेण जलेन परमेश्वरि। अर्घ्यं गृहाण कल्याणि चण्डिके वरदा भव॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

लाल चंदन व अक्षत युक्त अर्घ्य जल चढ़ाएं।

📖 भावार्थ: अर्घ्य जल समर्पित है।

6 ६. आचमनीयम् (Achamaniyam)

उपचार #6
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

गङ्गाजलसमानीतं सुगन्धि तोयमुत्तमम्। आचम्यतां मया दत्तं देवि दुर्गे नमोऽस्तु ते॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

आचमन हेतु जल चढ़ाएं।

📖 भावार्थ: आचमन जल समर्पित है।

7 ७. पंचामृत स्नानम् (Snanam)

उपचार #7
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

पञ्चामृतं मयानीतं पयो दधि घृतं मधु। शर्करा च समायुक्तं स्नानाय प्रतिगृह्यताम्॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

पंचामृत व सुगंधित जल से स्नान कराएं।

📖 भावार्थ: पंचामृत स्नान समर्पित है।

8 ८. वस्त्रम् व शृंगार (Vastram & Shringar)

उपचार #8
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

रक्तकौशेयवसनं नानालङ्कारभूषितम्। गृहाण वरदे देवि सर्वकामप्रदायिनि॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

लाल चुनरी ओढ़ाएं और सिंदूर, चूड़ी, बिंदी, महावर सहित 16 शृंगार की वस्तुएं अर्पित करें।

📖 भावार्थ: लाल चुनरी व संपूर्ण सुहाग पिटारी माँ को अर्पित है।

9 ९. कुंकुम, अक्षत व सिंदूर (Kumkum & Sindoor)

उपचार #9
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

सिन्दूरं रक्तवर्णं च शोभनं सुमनोहरम्। विलेपनं गृहाण त्वं दुर्गे देवि नमोऽस्तु ते॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

माँ के मस्तक पर कुंकुम व सिंदूर का तिलक करें और अक्षत चढ़ाएं।

📖 भावार्थ: सौभाग्यदायक सिंदूर व कुंकुम अर्पित है।

10 १०. लाल पुष्प व माला (Red Flowers)

उपचार #10
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

जवाकुसुमसंकाशं रक्तपुष्पं प्रियं तव। मया दत्तं गृहाण त्वं चण्डिके भक्तवत्सले॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

लाल गुड़हल के पुष्प, गुलाब और गेंदे की माला पहनाएं।

📖 भावार्थ: माँ का परम प्रिय लाल गुड़हल पुष्प अर्पित है।

11 ११. धूपम् व गुग्गल (Dhupam)

उपचार #11
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

गुग्गुल्वदिसमायुक्तो धूपोऽयं सुमनोहरः। गृहाण वरदे देवि जगन्मातर्नमोऽस्तु ते॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

गुग्गल व लोबान की सुगंधित धूप दिखाएं।

📖 भावार्थ: धूप समर्पित है।

12 १२. दीपम् (Deepam)

उपचार #12
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

साज्यं च वर्तिसंयुक्तं वह्निना योजितं मया। दीपं गृहाण देवेशि त्रैलोक्यतिमिरापहे॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

गाय के घी का अखंड दीपक या आरती दीप दिखाएं।

📖 भावार्थ: दीप ज्योति समर्पित है।

13 १३. हलवा, पूरी व चना नैवेद्यम् (Naivedyam)

उपचार #13
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

नैवेद्यं षड्रसोपेतं मिष्टान्नं घृतपाचितम्। गृहाण देवि कल्याणि मम संतुष्टये भव॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

हलवा, पूरी, काले चने, लौंग का जोड़ा और बताशे का महाभोग लगाएं।

📖 भावार्थ: माँ दुर्गा का प्रिय हलवा-पूरी व चना भोग अर्पित है।

14 १४. ताम्बूलम् व दक्षिणा (Tambulam)

उपचार #14
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

ताम्बूलं च सताम्बूलं पूगीफलसमन्वितम्। लवङ्गैलादिसंयुक्तं गृहाण वरदायिनि॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

मीठा पान, लौंग, इलायची व दक्षिणा चढ़ाएं।

📖 भावार्थ: ताम्बूल व दक्षिणा समर्पित है।

15 १५. महाआरती (Maha Aarti)

उपचार #15
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

अम्बे तू है जगदम्बे काली, जय दुर्गे खप्पर वाली। तेरे ही गुण गावें भारती, ओ मैया हम सब उतारें तेरी आरती॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

कर्पूर व पंचदीप प्रज्वलित कर जय दुर्गे आरती करें और शंख-घड़ियाल बजाएं।

📖 भावार्थ: माँ जगदम्बा की मंगल महाआरती संपन्न करते हैं।

16 १६. क्षमा प्रार्थना व कन्या पूजन (Kshama & Kanya)

उपचार #16
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

अपराधशतं कृत्वा जगदम्बेति चोच्चरेत्। यां गतिं लभते न तां ब्रह्मादयः सुराः॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

साष्टांग प्रणाम कर क्षमा मांगें और अष्टमी/नवमी पर 9 कन्याओं का पूजन कर आशीर्वाद लें।

📖 भावार्थ: माँ के चरणों में नमन कर क्षमा प्रार्थना करते हैं।
⚠️
Vedic Guidelines & Prohibitions

Important Rules, Dos & Don'ts (पूजन नियम व क्या न करें)

  • ✦ माँ दुर्गा की पूजा में दूर्वा, तुलसी और मदार (आक) का फूल न चढ़ाएं (दूर्वा केवल गणेश जी को चढ़ती है)।
  • ✦ माँ को लाल रंग के पुष्प (विशेषतः लाल गुड़हल) और लाल चुनरी अर्पित करना सर्वाधिक फलदायी है।
  • ✦ अष्टमी या नवमी के दिन 2 से 10 वर्ष की 9 कन्याओं को देवी स्वरूप मानकर भोजन व दक्षिणा अवश्य कराएं।
  • ✦ नवरात्रि में अखंड ज्योति की पवित्रता का विशेष ध्यान रखें और ज्योति को निर्जन न छोड़ें।

🔔 संबंधित चालीसा एवं महाआरती संग्रह

पूजन की पूर्णता हेतु स्तुति पाठ व कर्पूर आरती अवश्य करें।