Bhakti Ki Shakti Vedic Lotus Logo
BHAKTI KI SHAKTI
🏺
🏺 Navdurga & Lord Varuna (Kalash) ✨ Festivals & Vrats 📖 8 Steps Ritual

Navratri Ghatasthapana & Kalash Puja Vidhi

🗓️ Auspicious Days / Tithi: Shardiya & Chaitra Navratri Pratipada (Shubh Muhurat)

💬 WhatsApp Share
📜
Puranic Significance · धार्मिक व आध्यात्मिक महात्म्य

Significance & Spiritual Fruits (पूजा का महात्म्य व फल)

Ghatasthapana marks the sacred invocation of Navratri. The Kalash embodies the entire cosmos, sacred waters, and divine Trinity. Performing this ritual in auspicious Abhijit Muhurat fills the household with divine energy and protection.

📋
Interactive Puja Thali Checklist

Puja Samagri Checklist (सामग्री चेकलिस्ट)

0 / 10 तैयार

💡 Tip: Check off items as you arrange your Puja Thali. Your progress is saved automatically on your browser.

🧘
Preliminary Purification & Vow

Preliminary Rituals & Sankalpa (आरंभिक शुद्धि व संकल्प)

१. आसन शुद्धि:

उत्तर-पूर्व (ईशान) कोण में बैठें।

२. आचमन (मुख शुद्धि):

तीन बार आचमन कर हाथ धोएं।

३. पवित्रीकरण (आत्म शुद्धि मंत्र):

ॐ अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोऽपि वा। यः स्मरेत्पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः॥

पवित्रीकरण करें।

४. दीप प्रज्वलन व प्रणाम:

शुभं करोति कल्याणमारोग्यं धनसंपदा। शत्रुबुद्धिविनाशाय दीपज्योतिर्नमोऽस्तु ते॥

दीपक जलाएं।

५. संकल्प (Sankalpa):

9 दिनों के नवरात्रि व्रत व कलश स्थापना का संकल्प लें।

॥ Step-by-Step 16 Shodashopachara Rituals ॥

Vedic Procedure with Sanskrit Mantras

प्रत्येक उपचार को श्रद्धापूर्वक संपन्न करें और साथ में दिए गए वैदिक/पौराणिक मंत्र का उच्चारण करें।

1 १. भूमि पूजन व जौ बोना

उपचार #1
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

ॐ पृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता। त्वं च धारय मां देवि पवित्रं कुरु चासनम्॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

मिट्टी के पात्र में स्वच्छ मिट्टी बिछाकर उसमें जौ के दाने समान रूप से फैलाएं और थोड़ा जल छिड़कें।

📖 भावार्थ: भूमि देवी का पूजन कर अन्नपूर्णा स्वरूप जौ की बुआई करते हैं।

2 २. कलश में जल भरना

उपचार #2
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

कलशस्य मुखे विष्णुः कण्ठे रुद्रः समाश्रितः। मूले त्वस्य स्थितो ब्रह्मा मध्ये मातृगणाः स्मृताः॥ कुक्षौ तु सागराः सर्वे सप्तद्वीपा वसुन्धरा। ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेदः सामवेदो ह्यथर्वणः॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

कलश के कंठ पर कलावा बांधें, उस पर रोली से स्वास्तिक बनाएं और शुद्ध जल व गंगाजल भरें।

📖 भावार्थ: कलश के मुख में विष्णु, कंठ में रुद्र और मूल में ब्रह्मा का ध्यान करते हैं।

3 ३. कलश में पवित्र वस्तुएं डालना

उपचार #3
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

ॐ गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति। नर्मदे सिन्धु कावेरि जलेऽस्मिन् सन्निधिं कुरु॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

कलश के जल में सुपारी, हल्दी की गांठ, दूर्वा, अक्षत और एक सिक्का डालें।

📖 भावार्थ: समस्त पावन नदियों व तीर्थों को कलश में आमंत्रित करते हैं।

4 ४. आम्रपल्लव व पूर्णपात्र स्थापना

उपचार #4
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

ॐ अश्वत्थे वो निषदनं पर्णे वो वसतिष्कृता।

👉 विधि व क्रिया (What to do):

कलश के मुख पर आम या अशोक के 5 या 7 पत्ते लगाएं और ऊपर चावल से भरा ढक्कन (पूर्णपात्र) रखें।

📖 भावार्थ: समृद्धि के प्रतीक आम के पत्तों और चावल पात्र की स्थापना करते हैं।

5 ५. नारियल स्थापना (Sriphal)

उपचार #5
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

ॐ पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात् पूर्णमुदच्यते। पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

नारियल पर लाल चुनरी या कलावा लपेटकर, उसका मुख अपनी ओर (या ऊपर) रखते हुए पूर्णपात्र पर स्थापित करें।

📖 भावार्थ: पूर्णता के प्रतीक श्रीफल की कलश पर स्थापना करते हैं।

6 ६. वरुण देव व नवदुर्गा आवाहन

उपचार #6
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

ॐ तत्त्वा यामि ब्रह्मणा वन्दमानस्तदा शास्ते यजमानो हविर्भिः। अहेडमानो वरुणेह बोध्युरुशंस मा न आयुः प्र मोषीः॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

हाथ में अक्षत-पुष्प लेकर वरुण देव और माँ शैलपुत्री सहित नवदुर्गा का आवाहन करें।

📖 भावार्थ: वरुण देव व आदिशक्ति भगवती का कलश में आवाहन करते हैं।

7 ७. षोडशोपचार पूजन (गंध, पुष्प, धूप, दीप)

उपचार #7
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

ॐ वरुणाय नमः, ॐ श्रीदुर्गायै नमः। गन्धाक्षतपुष्पाणि समर्पयामि॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

कलश पर रोली-अक्षत लगाएं, पुष्पमाला पहनाएं, धूप-दीप दिखाएं और फल-मिठाई का भोग लगाएं।

📖 भावार्थ: कलश देव का समस्त उपचारों से पूजन करते हैं।

8 ८. अखंड ज्योति प्रज्वलन व आरती

उपचार #8
🕉️ पूजक मंत्र (Sanskrit Mantra):

ॐ जयन्ती मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी। दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽस्तु ते॥

👉 विधि व क्रिया (What to do):

अखंड ज्योति प्रज्वलित कर माँ दुर्गा की आरती करें और शैलपुत्री कथा का पाठ करें।

📖 भावार्थ: अखंड ज्योति के समक्ष आरती कर 9 दिनों की साधना का शुभारंभ करते हैं।
⚠️
Vedic Guidelines & Prohibitions

Important Rules, Dos & Don'ts (पूजन नियम व क्या न करें)

  • ✦ घटस्थापना सदैव शुभ मुहूर्त (प्रातःकाल अथवा अभिजित मुहूर्त) में ही करें; चित्रा नक्षत्र और वैधृति योग का त्याग करें।
  • ✦ नारियल का मुख हमेशा साधक की ओर (या ऊपर की ओर) होना चाहिए, कभी भी पूर्व या अधोमुखी न रखें।
  • ✦ कलश को उत्तर-पूर्व (ईशान) कोण में ही स्थापित करें और नौ दिनों तक इसे हिलाएं नहीं।
  • ✦ जौ वाले पात्र में प्रतिदिन थोड़ा-थोड़ा जल छिड़कते रहें ताकि हरियाली युक्त जवारे उगें।

🔔 संबंधित चालीसा एवं महाआरती संग्रह

पूजन की पूर्णता हेतु स्तुति पाठ व कर्पूर आरती अवश्य करें।